Het groeiende personeelstekort in de Europese landbouw: een uitdaging voor de toekomst

Vergrijzing bedreigt de continuïteit van landbouwbedrijven

Een van de grootste uitdagingen binnen de Europese landbouw is de leeftijdsopbouw van boeren en bedrijfsleiders. Volgens cijfers van Eurostat was in 2020 maar liefst 33,5% van de managers van familiebedrijven 65 jaar of ouder. Maar vooral bijzonder is dat maar liefst 77,8% ouder is dan 45 jaar. Een doelgroep die in theorie over 20 jaar dus met pensioen zal gaan. Dit alles terwijl slechts 6,5% jonger was dan 35 jaar. 

Deze scheve leeftijdsverdeling zorgt voor een zogenoemde "omgekeerde leeftijdspiramide". Veel landbouwbedrijven staan de komende jaren voor een bedrijfsoverdracht, maar er zijn onvoldoende jonge ondernemers beschikbaar om deze bedrijven over te nemen. Hierdoor dreigt niet alleen kennisverlies, maar ook een verdere afname van het aantal actieve landbouwbedrijven.

Drie miljoen landbouwbedrijven verdwenen in tien jaar

De structurele veranderingen in de sector zijn al zichtbaar. Tussen 2010 en 2020 verdwenen ongeveer drie miljoen landbouwbedrijven binnen de Europese Unie. Het merendeel van deze verdwenen bedrijven waren familiebedrijven.

Hoewel familiebedrijven nog steeds de ruggengraat van de Europese landbouw vormen – zij vertegenwoordigen ongeveer 93% van alle landbouwbedrijven in de EU – neemt hun aantal snel af. Vooral bedrijven die volledig draaien op familiearbeid verdwijnen in hoog tempo.

Deze ontwikkeling heeft directe gevolgen voor de beschikbaarheid van arbeidskrachten. Wanneer familieleden niet langer beschikbaar zijn om mee te werken op het bedrijf, ontstaat er een grotere afhankelijkheid van externe werknemers. Juist daar ontstaat een groeiend probleem.

Familiebedrijven zijn afhankelijk van arbeid

Familiebedrijven leveren nog steeds een groot deel van de arbeid binnen de Europese landbouw. In 2020 werd ongeveer 78% van alle landbouwarbeid uitgevoerd op familiebedrijven. Daarnaast beheren zij circa 61% van de landbouwgrond en zijn zij verantwoordelijk voor ongeveer 56% van de totale landbouwproductie.

Toch wordt het steeds moeilijker om voldoende personeel te vinden voor seizoenswerk, oogstwerkzaamheden, veehouderij en specialistische functies. De fysieke belasting van het werk, lange werkdagen en de aantrekkingskracht van andere sectoren maken landbouw voor veel jongeren minder aantrekkelijk als carrièrekeuze.

Toenemende concurrentie op de arbeidsmarkt

De landbouwsector concurreert steeds vaker met logistiek, techniek, industrie en dienstverlening om dezelfde werknemers. Vooral in West-Europa kunnen veel werknemers elders hogere salarissen verdienen onder minder zware arbeidsomstandigheden.

Daarnaast zorgen strengere immigratieregels, veranderende arbeidswetgeving en een afnemende beschikbaarheid van seizoenarbeiders ervoor dat veel landbouwbedrijven moeite hebben om piekperiodes op te vangen.

Vooral arbeidsintensieve sectoren zoals tuinbouw, fruitteelt en glastuinbouw ervaren hierdoor grote uitdagingen.

Waarom jonge landbouwers essentieel zijn

Om de continuïteit van de Europese landbouw te waarborgen, zet de Europese Unie sterk in op het aantrekken van jonge landbouwers. Via het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) worden jonge boeren ondersteund met inkomenssteun, investeringssubsidies, opleidingen en startpremies.

Deze steun is hard nodig. Jonge ondernemers brengen niet alleen nieuwe energie en innovatie naar de sector, maar zijn ook vaak sneller bereid om te investeren in automatisering, digitalisering en duurzame productiemethoden. Juist deze ontwikkelingen kunnen helpen om de afhankelijkheid van arbeidskrachten gedeeltelijk te verminderen.

Technologie als deel van de oplossing

Veel landbouwbedrijven investeren inmiddels in automatisering om personeelstekorten op te vangen. Denk aan:

• Melkrobots in de veehouderij;

• Robottrekkers;

• Oogstrobots;

• Sensoren voor gewasmonitoring;

• Slimme halsbanden voor weidegang;

Hoewel technologie niet alle arbeidskrachten kan vervangen, helpt zij bedrijven wel efficiënter te werken en de productiviteit te verhogen.

De toekomst van de Europese landbouw

Het personeelstekort in de landbouw is geen tijdelijk probleem, maar een structurele uitdaging. De combinatie van vergrijzing, bedrijfsbeëindigingen en een beperkte instroom van jonge ondernemers zet de sector onder druk.

Tegelijkertijd blijft de vraag naar voedsel groeien en worden duurzaamheidseisen steeds strenger. Om deze uitdagingen het hoofd te bieden, zijn investeringen nodig in opleiding, innovatie, bedrijfsovername en arbeidsmarktbeleid.

De toekomst van de Europese landbouw zal in belangrijke mate afhangen van het succes waarmee nieuwe generaties boeren worden aangetrokken én behouden. Zonder voldoende mensen op het land komt uiteindelijk ook de voedselzekerheid van Europa onder druk te staan.